Monografia Karola Wójciaka. “Heródek – novy mit”

Jeszcze w tym roku ukaże się długo wyczekiwana monografia Karola Wójciaka Heródka z Lipnicy Wielkiej na Orawie (1892-1969), „Heródek – novy mit”. Tajemnicza i niejednoznaczna postać „lipnickiego dziada”, „rzeźbiarza prymitywisty”, „muzykanta z bożej łaski” wśród jego swojaków budzi do dzisiaj skrajne emocje. Jedno jest pewne: czy tego chcą, czy nie – Heródek stał się elementem ich dziedzictwa kulturowego, który trudno pominąć.

Zapełniona pustka

Heródek - Novy mitSztuka Heródka mieści się w obszarach sztuki ludowej, naiwnej i art brut. Po 50 latach od śmierci artysty, zostanie przypomniany i zachowany publikacją, która podejmuje próbę zebrania dotychczasowych najważniejszych opracowań i przedstawić nowe badane wątki dotyczące życia i twórczości bogoroba spod Babiej Góry. Dla tych, którzy zechcą się dopiero do Heródka przybliżyć, będzie to pomocne interdyscyplinarne kompendium na temat artysty. Praca zbiorowa ma charakter wielogłosu, w którym przenikają się kultura, sztuka, etnologia, regionalistyka, psychologia i etnografia wraz z notacją badań terenowych. Autorzy zaproszeni do współpracy; Anna Kozak (Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem), Jadwiga Migdał, Małgorzata Liśkiewicz (Warszawa), Małgorzata Wierzbicka Wójtowicz (Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju), Grzegorz Graff (Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie), Żaneta Groborz-Mazanek (Fundacja Hothaus, Stowarzyszenie STOG), Krystian Pisowicz, Mirosław Mąka, Ewa Toboła (Fundacja Anny Dymnej Mimo Wszystko), Paulina Żądło (Stowarzyszenie Psychiatria i Sztuka im. dr Andrzeja Kowala Kraków). Redaktor naczelną jest Maja Spychaj-Kubacka (Stowarzyszenie STOG, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze O/Kraków). Autorką koncepcji graficznej publikacji jest współpracująca już ze Stowarzyszeniem STOG Barbara Janczak Studio MORF – znana jako projektantka stron herodek.pl i STOG-u.

Opowieść

Heródek - Novy mitOpowieść o Karolu Wójciaku Heródku została podzielona na kilka części. Na początku znajdzie się biogram bohatera napisany w oparciu o do tej pory nie omawianą dokumentację, a także historia regionu z którego pochodzi (M. Liśkiewicz). Do tej pory życie i twórczość artysty omawiano w oderwaniu od tego kim był w kontekście historycznym. Część Stary mit ukazuje odkrycia Heródka dla świata (1959, 1967) poza Lipnicą Wielką i krótkiej popularności zakończonej niespodziewaną śmiercią artysty (1969). Będą to przedruki historycznych tekstów dotyczących artysty, z lat 1967-1972, publikowanych na łamach „Polskiej Sztuki Ludowej” i „Przekroju” (dzięki uprzejmości Polskiego Instytutu Antropologii PAN i Fundacji Kwartalnik PRZEKRÓJ). Swojacy Heródka pamiętają go z czasów odleglejszych niż minione pięćdziesiąt lat, ale ich przekazy zostały zebrane w XXI wieku. Wywiady z lipniczanami w części Głosy tustela [gw. stąd]. Ten materiał tonie tylko zachowanie fenomenu “lipnickiej ikony”, ale także kultury i języka Orawy. Z kolei część Novy mit to próba zapisu tego, co do opowieści o Heródku wniósł projekt „Nieudany krewniak” (2012) do obecnej chwili, czyli wydania monografii artysty (2019). Po tej części wywiady z pamiętającymi Heródka, ale tym razem spoza Lipnicy Wielkiej, przyjezdnymi – Głosy stamstond [gw. stamtąd]. Ich udział w zachowywaniu dziedzictwa Wójciaka jest kluczowy. Album to poglądowy katalog 138 wizerunków rzeźb, do których udało się dotrzeć w czasie działań wokół artysty (2012-2019). To pierwsza tego typu w druku komasacja dzieł Heródka. W monografii znajdzie się również część Konteksty, czyli Karol Wójciak w poezji, prozie, malarstwie, fotografii, filmie i dramacie. Widzimy artystę  jako ciągle potencjalny temat – inspirację dla współczesnych twórców z Orawy, ale i spoza Orawy (Kraków, Warszawa).

Wydawcą publikacji jest Stowarzyszenie Rozwoju Orawy z Jabłonki. Dotację na wydawnictwo powstające w ramach projektu „Heródek rzeźbiarz gnotków z Lipnicy Wielkiej” przyznało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Kultura ludowa i tradycyjna” na lata 2018/19.

Heródek - Novy mit MKiDzN